Статьи на разных языках

Африка, ухьуз аьгъюганси, аьхю ва гъалин яркврар айи йишв ву. Саб ражари сар Наим кIуру кас ярквраъ марцци гьавайихь лицуради гъахьну. Уткан гьарар, марцци гьава – фукьан утканвал даринхъа?! ДумутIанна гъайри, думу ярквраъ уткан ва ицци ниъ туврайи кюкйирра айи.

Исламдин тарихда мусурманриз чи диндин девлетлувилер ва лайихлувилер рикIел гъидай ва чеб Мугьаммад Пайгъамбардин таржумагьалда гьатнавай гзаф вакъиаяр ава. Адан кьилел атай аламатар чун патал хъсан тарс я. Мугьаммад Пайгъамбардин уьмуьрдай виридалайни рикIел аламукьдай вакъиайрикай сад адан йифен сиягьат (Исраъ) ва ам цаварал тухун (Ми’раж) я.

ТасбихIрал чаклил баян

ТасбихIрал чак – мукьра ракааьтрайсса чакри. Мунил савав дакъассар, чIун дакъассар, та барчагу байссар. Дяхтта буллай ухьурча мукьрагу ракааьт цачIу данссар хьхьувай буллай ухьурча кIи-кIира личIийну данссар. Му байсса куцгу: «на нийят дурунни тасбихIрал ссуннатсса чаклил кIира ракааьт дан (ягу мукьра ракааьт дан) Аллагьу акбар» – куну бахIинссар. Яла альхIам буккинссар, яла ци бунугу ца сура буккинссар, яла кьус икIаннин ацIния ххюйлва «субхIаналлагьи вальхIамдулиллагьи ва ла илагьа илла-ллагьу валлагьу акбар» -учинссар.

Башир шайых 1810-нчу йыл бырынгъы Эндирей юртда тувгъан. Гьажиевлени тухумуну еттинчи яда сегизинчи ата-бабаларыны алим ва гьажи болгъан вакилинден тувгъан. Атасы Абу, ата-бабалары йимик, валини даражасында болгъан ва ол да Эндирейде гёмюлген. Башир шайыхны аталарыны ва дос-къардашларыны къабурлары да Эндирейде.

Турциялизиб 40 млн хьунул адам хIербирули саби, амма илдани косметика камли пайдаладиру. Илди хьунул адамти лугIянси ва умуси дяхIла камличил декIарбулхъути саби. ДяхIла кам жагали калахъес багьандан илдани чула халанешаназирад дагьурти дигIяндешуни пайдаладиру.

ДяхIла кам сагадиран (скраб):

1 чяйла кьулса урхьула зела;

1 халаси кьулса варъала;

Массажбируси тяхIярли скраб камлизи суркбарая, 2-3 минут батурли бирцая.

Курхьен, баргъич тIад ххеялъ инсанасе кинаб асар гьабулебали халгьабун, гIалимзабазда гьоркьоб бахIс унеб буго. Дагьаб заманалъ цебе абулеб букIана меседил баргъич даимго ххун тезе заралияб бугин, хасго бихьиназе. Заман банагIан гьеб магIданалъе химиялъулаб асар гьабулеб гIаламат лъугьунеб буго. Гьелъ бихьинчиясул лугбузул низамги хвезабулеб буго.

Руччабазейин абуни гьелъ зарал гьабулеб гьечIо. Гьелъие гIиллалъун гIалимзабаз рехсолеб буго гьезул жанисеб рахъ ва гIаврат, къватIисан асар гьабиялдаса цIикIкIун цIунараб букIин кколин.  

Ислам диненә кадәр хатын-кызның бернинди хокукы юк иде. Мәсәлән, Франциядә хатын-кызны кешенең суррогаты, җәмгыятьтәге бөтен бәлаләр хатыннардан килә дип санаганнар. Кытайда хатын-кыз шайтанның иярчене, кешеләрне начарлыкка өндәүче исәпләнелгән. Япониядә хатын-кызны, нәҗесле булып яратылган дип уйлап, җәмгыятьтән аерып тотканнар. Индуслар ире вафат булган хатын-кызны тереләй яндырганнар. Яндырмаган очракта – хурлап, җәмгыятьтән куганнар. Христиан динендә хатын-кызны руханияткә комачаулаучы буларак кабул иткәннәр, шул сәбәпле ирләргә гомер буе монах булып яшәргә тәкъдим ителгән.

Аллагьу Тааьлайи инсанариз заан аьгъювалар тувну, ва дурари гьадму чпиз туву аьгъювалариинди дюн’яйиъ жюрбежюр дигиш’валар арайиз гъахну.

Ари гьацдар арайиз гъахи ляхнарикан саб рукьан рякъяриин гъягъру транспорт гъабхьну.

Вагъунариъди гьарйигъан милионариинди пассажирар мина-тина гъягъюра. Дурарин арайиъ гизаф мусурмнарра а.

Рякъюъ учIвруган Аллагьдин ччвур кIваин апIин

Магьа учву ярхи рякъюъ учIвуз гьязур гъахьунчва, ари гьадму вахтна мусурман касди, жвув рякъюъ фици духьну ккундушра, фикир дапIну ккунду.

Заз куь куьмек ва меслят кIанзава. Кар ана ава хьи, эвел за вагьабитрин фикирар кьунвай, анжах чидач гьикI хьанатIа, гила а хилен векилри лугьузвай са гафунихъни зун ягъазмач. Абуру лугьузвай гзаф пай ихтилатар уьмуьрдихъ галаз дуьз текъвезвайди за кьатIана. Гзаф вахтара абуру лугьузвай гафар гьа чпи кьилиз акъудзавач. Гила зи руьгь ичIи хьанвайди хьиз я. Зи иман налугьуди квахьна, чидач…

1. Зувату яла хъинма – Кьуръан цанмагу лавхьхьуну цайминнангу лахьхьин буваймари. (аль-Бухари, Муслим).

2. Кьуръанналува ца хIарп дурккуманан ца чири чичайссар, яла му чири ацIлийну гьаз бувайссар. (Ат-Тирмизи).

3. Инсантал цачIун бавтIун, Кьуръан бувккуну, куннан куннал лахьхьингу буварча, миннайн паракьатшиву ва Аллагьнал  рахIматирттал буллугъшиву, неъматру ликкантIиссар, малаиктал миннал лагма бацIантIиссар, Аллагьнал  ЦачIанма гъансса лагъартуннал дянив (идавстурал ва малаиктурал) ми инсантурая цIа дувантIиссар (Муслим, Абу Давуд).

Пашманлыкъ

Билигиз, пашманлыкъ – шо супулукъну якъчыларыны даражасы, ва Къудратны Еси Аллагь пашман юрекни сюе. Къудратны Еси къулну сюйген заманда, ону юрегине пашманлыкъ ва йылыв гелтиреген затны сала. Яратгъаныбыз къулну гёрюп ярамайгъан болса, ону юрегине шатлыкъ ва йыбанч гелтиреген затны сала.

СекIал хIебалуси кьукья бикIар: «Адамтас вягIза-насихIят хIедурули, я саби бархьхIейули, я чус тарбият хIебирули лехIкахьибси шайхлис, иш сай гIяхIси шайх или». Иши викIни ашкарси абдалдеш саби. ХIякьикьатлизив марси шайх, адамтас чула диннизиб манфагIятдеш барес багьандан, гьала дакIукавхъи гъайкайкIар. Илкьяйда дакIукавхъи гъайвикIни марси шайхличиб чебкабирар. (Анварул Кьудсийят).

Идбаглира иб: «Чи виаллира бусурмантала анцIбукьлумачи багичебдеш хIебирули, их адам нушазивадли ахIен» или. (Васаилул мурид 276 бяхI).

Шуны белегез, диннең асылында күркәм холык ята, Пәйгамбәребез Мөхәммәд шул күркәм, матур холыкны камилләштерү өчен иңдерелде. Бу хакта Аллаһының Илчесе : «Дөреслектә, мин күркәм холыкларны камилләштерү өчен җибәрелдем», – диде.

Күркәм холыкның асылы – ул кешенең гаиләсендә, хезмәткәрләре белән һәм гомумән мөселманнар белән яхшы мөгамәләдә булуы.

Имам ТIабаранияс жиндирго тафсиралда рехсараб гьитIинабго къисаялда буго Зулкъарнайнияс пахь биун къед гьабиялъул. Гьев вукIана Румазул агьлуялдаса чи. Гьев вукIана херай гIаданалъул цо вугев вас, гьесда цIарги Искандар букIана.  Гьев балугълъиялде вахун хадуб иманалдеги вачIун Аллагьасеe тIагIат гьабулев лъикIав лагълъун вукIана.

Идавсил хIадисраву увкуну бур: «Инсаннал бивкIу мунал оьрмулуха лавхьхьуну бикIантIиссар». Ва хIадисрал мяънагу – инсан ухьурча цала оьрму бутлай ссалчIав пикри бакъа, Аллагь хъама ивтун, мува куццуй оьрмулува гьангу бюхъайссар; Аллагьнайн мютIийсса, эбадатрай даим хъанахъисса инсанналмур ахиргу ххуйсса шайссар.

Аллагьу Тааьлайи вари махлукьатар, Чаз ибадат апIуз кIури, халкь дапIнайидар ву. Хъа Аллагьу Тааьлайи, инсандиз мянфяаьтназ кIури халкь гъапIу вари гьяйванатар, гьадму махлукьатарикан ву.

Аллагьу Тааьлайи дупна:

 هُوَ الَّذِى خَلَقَ لَكُم مَّا فِى الارْضِ جَمِيعاً

 (мяна): «Дугъу гьаму жилиин алиб вари учвуз халкь гъапIну» (Аль-Бакьара сура, 29-пи аят). Аллагьу Тааьлайи гьаму жилиин алиб вари инсандиз кIури, ухьу дидкан ва дурарикан мянфяаьт кадабгъри кIури, халкь дапIнайиб ву.

Гьакъикъатда Мугьаммад Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) инсанрив Аллагьдин  дин Ислам агакьарзавай пак Ктабдиз кьетIен фикир гузвай. Аллагьдин  патай къвезвай аятар кхьизвай къанни вад инсан малум я.

Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) абуруз Къуръандилай гъейри маса затIар кхьин къадагъа авунвай. Ада абуруз гьатта гьадисарни кхьин къадагъа авунвай. Гьадисда лагьанва: «Зи мецелай Къуръандилай гъейри мад са затIни кхьимир, эгер кхьенваз хьайитIа, абур чIур хъия» (Муслим, Агьмад).

Татар халкында: «Кунак булсаң – тыйнак бул», дигән мәкаль бар. Берәр кешегә ку- накка барырга уйладык исә – әзерләнәбез. Чиста, матур киемнәр киябез, күчтәнәч алып барабыз. Килеп җиткәч тә ишеген аяк тибеп ачмый- быз. Эчкә үткәч үзебезне тыйнак тотарга тырыша- быз, хәтта якын кешебезгә килсәк тә. Кешеләрнең йорт-җиренә карата шун- дый мөнәсәбәттә булабыз икән, Аллаһы Тәгаләнең йортлары – мәчетләрдә дә үзебезне тиешенчә тоту кирәк. Чөнки бәйтулла – Аллаһы Тәгаләнең йорты. Ә мәчеткә килгән һәр кеше – Раббысының кунагы.

Эбел-эмен ратIалъидал, вас мумайизлъун ватичIони, ай жинда лъикIаб-квешаб батIа бахъизе лъаларев, цIикIкIун ихтияр шаригIаталъ кьола чIужугIаданалъе. Щайгурелъул, руччаби тIабигIаталъул рахъалъ тамахал рукIуна бихьиназде дандеккун ва гьединго тарбия кьолеб куцги гьезда цIикIкIун лъала, сабру бугелги гьел рукIуна. КьучIаб хIадисалда буго, цо чIужугIаданалъ Аварагасда абунин: «Я, Бичасул Расул, дир чехь букIана вас цIунулеб бакI, гьев жанив вукIаго.  Гьесие дир керен букIана тIагIам ва гьекъолеб жо.

Гьей бусурманлар, бары да затны гьакъында юрегигиз булан ойлашыгъыз – бар бары да затны гёргенде Аллагьгъа макътав этигиз. Аллагь яратгъан затны сансымай нечик боласыз? Аллагь яратгъан затланы гёзлеригиз ва юрегигиз булан оьр этигиз. Билигиз, мюрит оьрлюклеге етишмес башгъа адамларда кемчиликлени гёре буса. Адамланы кемчиликлерин гёреген гьалдагъы мюрит, оьзюн малайиклени, пайхаммарланы, валилени даражасына етишгенче оьзюн тарбиялажакъ ва тетекейсиз болгъунча юрютежек адамда гьажатлы.