Статьи на разных языках

Идавсил хIадисраву увкуну бур: «Инсаннал бивкIу мунал оьрмулуха лавхьхьуну бикIантIиссар». Ва хIадисрал мяънагу – инсан ухьурча цала оьрму бутлай ссалчIав пикри бакъа, Аллагь хъама ивтун, мува куццуй оьрмулува гьангу бюхъайссар; Аллагьнайн мютIийсса, эбадатрай даим хъанахъисса инсанналмур ахиргу ххуйсса шайссар.

Аллагьу Тааьлайи вари махлукьатар, Чаз ибадат апIуз кIури, халкь дапIнайидар ву. Хъа Аллагьу Тааьлайи, инсандиз мянфяаьтназ кIури халкь гъапIу вари гьяйванатар, гьадму махлукьатарикан ву.

Аллагьу Тааьлайи дупна:

 هُوَ الَّذِى خَلَقَ لَكُم مَّا فِى الارْضِ جَمِيعاً

 (мяна): «Дугъу гьаму жилиин алиб вари учвуз халкь гъапIну» (Аль-Бакьара сура, 29-пи аят). Аллагьу Тааьлайи гьаму жилиин алиб вари инсандиз кIури, ухьу дидкан ва дурарикан мянфяаьт кадабгъри кIури, халкь дапIнайиб ву.

Гьакъикъатда Мугьаммад Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) инсанрив Аллагьдин  дин Ислам агакьарзавай пак Ктабдиз кьетIен фикир гузвай. Аллагьдин  патай къвезвай аятар кхьизвай къанни вад инсан малум я.

Пайгъамбарди (Аллагьдин салатни  салам  хьуй адал) абуруз Къуръандилай гъейри маса затIар кхьин къадагъа авунвай. Ада абуруз гьатта гьадисарни кхьин къадагъа авунвай. Гьадисда лагьанва: «Зи мецелай Къуръандилай гъейри мад са затIни кхьимир, эгер кхьенваз хьайитIа, абур чIур хъия» (Муслим, Агьмад).

Татар халкында: «Кунак булсаң – тыйнак бул», дигән мәкаль бар. Берәр кешегә ку- накка барырга уйладык исә – әзерләнәбез. Чиста, матур киемнәр киябез, күчтәнәч алып барабыз. Килеп җиткәч тә ишеген аяк тибеп ачмый- быз. Эчкә үткәч үзебезне тыйнак тотарга тырыша- быз, хәтта якын кешебезгә килсәк тә. Кешеләрнең йорт-җиренә карата шун- дый мөнәсәбәттә булабыз икән, Аллаһы Тәгаләнең йортлары – мәчетләрдә дә үзебезне тиешенчә тоту кирәк. Чөнки бәйтулла – Аллаһы Тәгаләнең йорты. Ә мәчеткә килгән һәр кеше – Раббысының кунагы.

Эбел-эмен ратIалъидал, вас мумайизлъун ватичIони, ай жинда лъикIаб-квешаб батIа бахъизе лъаларев, цIикIкIун ихтияр шаригIаталъ кьола чIужугIаданалъе. Щайгурелъул, руччаби тIабигIаталъул рахъалъ тамахал рукIуна бихьиназде дандеккун ва гьединго тарбия кьолеб куцги гьезда цIикIкIун лъала, сабру бугелги гьел рукIуна. КьучIаб хIадисалда буго, цо чIужугIаданалъ Аварагасда абунин: «Я, Бичасул Расул, дир чехь букIана вас цIунулеб бакI, гьев жанив вукIаго.  Гьесие дир керен букIана тIагIам ва гьекъолеб жо.

Гьей бусурманлар, бары да затны гьакъында юрегигиз булан ойлашыгъыз – бар бары да затны гёргенде Аллагьгъа макътав этигиз. Аллагь яратгъан затны сансымай нечик боласыз? Аллагь яратгъан затланы гёзлеригиз ва юрегигиз булан оьр этигиз. Билигиз, мюрит оьрлюклеге етишмес башгъа адамларда кемчиликлени гёре буса. Адамланы кемчиликлерин гёреген гьалдагъы мюрит, оьзюн малайиклени, пайхаммарланы, валилени даражасына етишгенче оьзюн тарбиялажакъ ва тетекейсиз болгъунча юрютежек адамда гьажатлы.

Пайгъамбарин гьядисдиъ дупна: «Шубур касдихъди Аллагьу Тааьлайи Гъиямат йигъан гафар апIидар, дурариз фикир тувидар ва, аьфв дарапIди, дурариз аьзаб тувди».  Му гафар Пайгъамбари шубуб ражари текрар гъапIу. Думуган асгьябарикан сари гьерху: «Фицдар бахтсуз ксар даринхъа. Я Расулаллагь, дурар фужар ву?» Пайгъамбари жаваб туву: «Шли ярхи палат алабхьураш (чан агъирвалиан), шли футнийир апIураш, шли чан мутму кучIлиинди масу тувраш».

Мугьаммад Пайгъамбардин (Аллагьди н салатни салам хьуй адал)  гьадисрал асаслу яз, агъадихъ дишегьлийрин лап хъсан 10 къилихдикай лагьанва:

1. Диндарвал. «Гьакъикъатда вири и дуьнья – им къачуз жедай, инсанди ишлемишзавай, кеф хкудзавайди я. И дуьньядай къачуз жедай виридалайни хъсанди – им диндар, хъсан къилихрин паб я (итим патал, амма дишегьли патал – диндар, кIанивал къалурзавай ва рикI алай итим)».

Мунафикьшиву ссайн учайссар?

26. Ина мунафикьвагу (лажинлякъу) акъарав? Мунафикь щийн учайссар тIисса пикри бакIравун цалвагу бувххунав? Лажинлякъул хасият цукунсса дикIайссар, муния жувагу бурувччуну бикIаншиврул? ТIуллавусса ва мукъурттивусса мунафикьшивруя дакIнихтуну нигьа увсун урав? Мунафикьну къаикIаншиврул ци буван аьркинссар? Жува муния личIлулну бикIан аьркинссарув? Вай суаллу гьарца мусульманчувнал цахьхунма булун аьркинссар.

Һәр авыл үзенең рәссамы, бизәүче-зәвыклы сәнгать әсәрләре ясаучы остасы белән мактана алмый. Кукмара районының Өркеш авылында исә җае чыккан саен, «Безнең һәвәскәр Шәмсетдинебез бар. Әйт кенә, җәлт итеп килеп тә җитә, ялт иттереп эшләп тә бирә», – дип горурланалар. Авылдашлары сокланган авыл рәссамы белән якыннан танышасы иттем.

Цо къоялъ Византиялъул амирасда ракIалде ккана Багъдадалде, бусурбабазе чанго суал кьун, чапар витIизе. Шагьаралде щваравго чапарас абуна рикIкIада вугев маликасдасан бусурбабазул халифасе кьезе чанго суалгун вачIун вугилан жив.

Чапарасул мурад лъайдал бусурбабазул халифас буюрухъ кьуна гьев жаниве виччаян. Хъалаялъувеги лъугьун чапарас абуна бусурбабазе кьезе лъабго захIматаб суал бугила жиндир. Чапарас абуралда гIанчIлъарав халифас шагьаралда ругелщинал гIалимзаби ахIеян буюрухъ кьуна.

Папрусла тамбакулизир 400-личир имцIалин химический, вайтIи цахIнабик лер. Илдазирадли 40 имцIалин арадешлис урехилати сари. Илдала зараллизирадли акIес дирути излумала лугIилизи кадурхар ракла излумира. Папрусла тамбакулизи кадурхутазир агъулизи халдарибти секIал лер: никотин, бензоперин, цианид, мышьяк, формальдегид, углекислый газ, окись углерода ва цархIилти.

Папрусла верализирра лер агъули детарути бархбасуни: полоний, свинец, висмут.

Гьуьрметлу мусурман стхаяр ва вахар. Эвеленмиш хьун - им Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) рехъ я. Хизан арадал гъун, яни паб гъун ва я гъуьлуьз фин жуван уьмуьрдин, диндин саламатвал я. Амма и Сунна, хизан виридавай эхирдалди хуьз жезвач. Вучиз акI жезва? И кардиз вуч себеб ава? Диндин къанунар чир тахьун я! Ша чна и кадиз фикир гун, хизанар чкIунин себебар гьибур ятIа чирин.

Гьюрматлу мусурман гъардшар ва чйир! Гьяйифки, ухьу жвуваз саб фукIа дархьидикьан гагьди, фикир апIурдархьа. Гьаддиз ухьуз варидариз дарс вуди саб гьядиса ктибтуз ккундузуз, гьаму ктибтубдикан фикир апIури,  ухьу гъаври хьпан бадали.

Шубур жигьил кас гъазанждиз жара гьюкуматдиз гъягъюру. Душваз хъуркьбалан кьяляхъ, дурар саб 75 мертебейин гостиницайиз гъягъюру. Му аьхю гостиницайин имбу этажариъ йишвар адрувалиан, дурар  аьхиримжи этаждиъ хьпакк ккубкьру.

Цо къоялъ машгьурав тохтур Ишан къватIиве вахъана аэропорталде ине. Гьев цIакъ гIедегIун вукIана гIелмияб конференциялде щвезе кколев вукIун. Амма самолеталда рекIун унаго, тохлъукьего, гьесда рагIана лъазаби: «Самолеталъул гIунгутIи буго. Гьединлъидал самолет рещтIине буго бищунго гIагарда бугеб аэропорталда», - ян абулеб.

Ир белән хатын, бер-берсен бик яратсалар да, иманнары нык булса да, ике арада каршылыклар һәм проблемалар туу котылгысыз.

Күп кешеләр дөрес сайланган парлар арасында бернинди кыенлыклар килеп чыкмый дип ышана. Һәм бу ялгыш фикер. Әгәр чыннан да күпчелек кеше шундый фикердә булса, бәхетле гаиләләр саны тагын да әзрәк булыр иде.

Күпләр:  «Тату тора алмыйбыз, димәк бер-беребезгә туры килмибез?» – дип уйлый. Аерылуга төрле сәбәпләр китерергә мөмкин: динлелекнең, рухи кыйммәтләрнең төрле дәрәҗәдә булуы, карашлар төрлелеге.

Кьуръан – Аллагьу Тааьланал каламри. Му Аллагьнал  гьан бувну бивкIссар МухIаммад ИдавсичIан e Жабраил-малаикнайхчIин ва жучIанмагу бивссар царагу хIарп даххана къархьуну, ца никирая гамунийн буллай (таватурданийну). Кьуръанналуха лавхьхьусса лу, калам ляхъан буван, сакин буван щищачIав къашайссар, так ца Аллагьнаща бакъа. Кьуръан буккавугу эбадатрал ца журану хъанахъиссар. Кьуръан – Аллагьнал  калам бухьукун, мунил чулиннайсса адавгу дикIан аьркинссар ЦачIанна АллагьначIан  куннасса.

Гьюрметли дин къардашларым ва къызардашларым! Бугюн борч булан байлавлу бир-нече масъалаланы баян этмеге сюемен. Бу гюнлерде кёплер бар борчгъа акъча да алып, шону къайтармай юрюйгенлер, бирлерини гьатта къайтармагъа хыялы да болмай. Бирлерини борчларын ата-анасы тёлейлер, башгъаланыкин къатынлары тёлейлер. Бирлери буса, борчун къайтармагъан кюйде оьлюп гетелер. Борч булан ойнама яраймы?! Шо гьакъда энни айтарбыз, Аллагь буюрса.

Идалайни гъейри, ам ийидайла беден, парталар ва капI ийизвай чка чиркерикай михьи хьун шартI я. Михьивал гвачиз Къуръандик гъил хкуьрдай, Кябедилай элкъведай (тIаваф) ихтияр авач. Исламди чавай неинки винел патан михьивал, гьакI руьгьдин михьивални хуьн истемишзава. Михьивал хуьникай шариатдин ктабра лап гегьеншдиз кхьенва.

Марият

Марият ШамгIунна рурси сарри.  Ил муъминтала неш Марият нушала Идбагла 12-эсил хьунул сарри. Идбаглис ил савгъатрарибсири Египетла пача Мукавкисли. МухIяммад Идбагличир рирухIели илини Ислам дин чеббикIили бусурман ретаурсири. Ил багьласи, гIяхIти хIял-табигIятличилси, дахъал гъай хIедируси ва цархIилтала баркьудлумази хIерирхусири. Идбаг Мадинализив иличи хъайчикайибсири. Илдала акIубсири урши Ибрагьим. Лебил Идбагла хьунразибад Хадиджалара Мариятлара сабри дурхIни акIубти.