Статьи на лакском

АцIния кIивагу зурдардиву яла ххирамур, даража лаваймур барз – Рамазан барзри. Мунил хьхьурдардива яла ххирамур хьхьугу – Лайлатул-Кьадрилул хьхьури. Мугу Рамазан зуруй цумур хьхьу дуссарив мяйжанну къакIулссар.

Цавай аьлимтурал хьхьичIра-хьхьичIсса хьхьури тIар, куннал ацIния арулку хьхьури тIар, куннал махъсса ацIрагу хьхьурдардиву дуссар тIар. Миннувугу я кьуния цалчинмурди, я кьуния шамулчинмурди, я кьуния арулчинмурди, я кьуния урчIуйлчинмурди тIий бур.

ХIурмат бусса уссурвал ва ссурвал, Бархъаллал шяраватусса буккултрал тIалавшиннарайн бувну, ришлай буру бивкIулий Кьулгьу-Кьуръан бувккуну махъ дувайсса кIира дуаь: ца кутIасса журалийсса, вамур лахъину дуван бучIисса.

1. АльхIамду-лиллагьи раббил-аьламин. Аллагьумма салли аьла МухIаммадин ва аьла али МухIаммадин ва саллим.

Инсаннал гьарца кьини ишла дувайсса задру цири куну цIуххирча, кьянкьану учин бучIир, щак бакъа ми усру ва янна душиву. Уссал ва янналул жулва щалвагу чурх буручлай бур дякьия, кIиришивруя, ва цаймигу хьуна дакьин бюхъайсса зарал биян буваймуния ва чил ярунния. Усру дакъа яхъанахъисса инсанвагу акъахьунссар учин бучIир. Цалчин усру дурма цуривгу мяйжанну кIулну бакъар.

Усру лаххаву суннатссар. Идавсил увкуссар: «Усру хIадур дулувара, усру лархсса адимина чай буртти ивкIма кунассар» (Муслим, 2096).

ТасбихIрал чаклил баян

ТасбихIрал чак – мукьра ракааьтрайсса чакри. Мунил савав дакъассар, чIун дакъассар, та барчагу байссар. Дяхтта буллай ухьурча мукьрагу ракааьт цачIу данссар хьхьувай буллай ухьурча кIи-кIира личIийну данссар. Му байсса куцгу: «на нийят дурунни тасбихIрал ссуннатсса чаклил кIира ракааьт дан (ягу мукьра ракааьт дан) Аллагьу акбар» – куну бахIинссар. Яла альхIам буккинссар, яла ци бунугу ца сура буккинссар, яла кьус икIаннин ацIния ххюйлва «субхIаналлагьи вальхIамдулиллагьи ва ла илагьа илла-ллагьу валлагьу акбар» -учинссар.

1. Зувату яла хъинма – Кьуръан цанмагу лавхьхьуну цайминнангу лахьхьин буваймари. (аль-Бухари, Муслим).

2. Кьуръанналува ца хIарп дурккуманан ца чири чичайссар, яла му чири ацIлийну гьаз бувайссар. (Ат-Тирмизи).

3. Инсантал цачIун бавтIун, Кьуръан бувккуну, куннан куннал лахьхьингу буварча, миннайн паракьатшиву ва Аллагьнал  рахIматирттал буллугъшиву, неъматру ликкантIиссар, малаиктал миннал лагма бацIантIиссар, Аллагьнал  ЦачIанма гъансса лагъартуннал дянив (идавстурал ва малаиктурал) ми инсантурая цIа дувантIиссар (Муслим, Абу Давуд).

Идавсил хIадисраву увкуну бур: «Инсаннал бивкIу мунал оьрмулуха лавхьхьуну бикIантIиссар». Ва хIадисрал мяънагу – инсан ухьурча цала оьрму бутлай ссалчIав пикри бакъа, Аллагь хъама ивтун, мува куццуй оьрмулува гьангу бюхъайссар; Аллагьнайн мютIийсса, эбадатрай даим хъанахъисса инсанналмур ахиргу ххуйсса шайссар.

Мунафикьшиву ссайн учайссар?

26. Ина мунафикьвагу (лажинлякъу) акъарав? Мунафикь щийн учайссар тIисса пикри бакIравун цалвагу бувххунав? Лажинлякъул хасият цукунсса дикIайссар, муния жувагу бурувччуну бикIаншиврул? ТIуллавусса ва мукъурттивусса мунафикьшивруя дакIнихтуну нигьа увсун урав? Мунафикьну къаикIаншиврул ци буван аьркинссар? Жува муния личIлулну бикIан аьркинссарув? Вай суаллу гьарца мусульманчувнал цахьхунма булун аьркинссар.

Кьуръан – Аллагьу Тааьланал каламри. Му Аллагьнал  гьан бувну бивкIссар МухIаммад ИдавсичIан e Жабраил-малаикнайхчIин ва жучIанмагу бивссар царагу хIарп даххана къархьуну, ца никирая гамунийн буллай (таватурданийну). Кьуръанналуха лавхьхьусса лу, калам ляхъан буван, сакин буван щищачIав къашайссар, так ца Аллагьнаща бакъа. Кьуръан буккавугу эбадатрал ца журану хъанахъиссар. Кьуръан – Аллагьнал  калам бухьукун, мунил чулиннайсса адавгу дикIан аьркинссар ЦачIанна АллагьначIан  куннасса.

ЧIявуну ттула динналул ссурваращал ихтиялат буллалиний ттун хIисав шай гайннал паракьатну цала ласнахь чIивисса бикIу, хъунмасса бикIу щялмахъ бусан бюхъайшиву. Цалагу му тIул къулагъасрагу дуван къааьркинмунин ккалли дувай.

Миннан захIмат бакъар ци-бунугу букъавсун кьабитан, бачIи-кьачину бусан ягу щялмахъ хIала бакьин. Му куццуй, щялмахъ бусаву кIура даллай дур щарссанил хасиятрайн.

Ххирасса уссурвал ва ссурвал, чIявучин жува ца иширал пикри бувару, му иш жущалва хьуну махъ. Мунин бувну, на бусан ччай ура ца махIатталсса хавар, жува мунил ялув пикри бувну, жущалва мукунмасса иш хьуннин хIадурну бикIаншиврул.

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай. Миннахь цIуххирча, оьрмулуву яла агьаммур хъанай бур цукунчIавсса захIматшивуртту къаккарккун, тяхъану, мискиншиву дакъа ва дунияллийсса гьантри ва шинну гьан даву.

ХъанакIул къатIри ххяххай вацIраву, вацIрал зума-къирагъирдайх, зунттал хъачI-бакIайх, неххардил зумардайх. Медициналул промышленностьрал хъанакI хьун дуллай бур Оьруснаву, Украиннай, Молдавиянаву, Самара шагьрулул областьрай, Башкириянаву. ХъанакI ххяххай жула республикалул цаппара районнайгу. Ми датIайсса дур дахьра ятIул лагайхту, кьянкьану дунура. Кьакьан дувайссар сушилкардаву яну пачурдиву 80-90 градусрал кIиришиврий. Яла ми тIайла дуккайсса дур фармацевтикалул фабрикардайн. Шикку хъанакIуя бувайсса бур личIи-личIисса даруртту.

Аллагьнайн щукру жува мусульманталну ляхъангу бувну, жула рувхIанийсса ва дунъявийсса ишругу бачин буллалисса. ХIараммуний къадагъа даврийну ва хIалалмунийн ихтияр дулаврийну Аллагьнал жуйра аякьа дуллалиссар.

Жунма кIулсса куццуй, гьарца муъминчувнал буржну хъанахъиссар Аллагьнайн вихну икIаву, дуван багьайсса эбадат даву, хIараммуния арх уцаву, Заннал жуйва бивхьусса амрурду биттур баву ва м. ц.

Инсан ляхъан увну ур чурххая ва рухIирая (дакIния). Аллагьнал хьхьичIмий бакъасса, буссар инсаннал цала хьхьичIсса буржругу: чурххал хьхьичIсса ва рухIирал хьхьичIсса.

Имам Ат-Тирмизил бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «ТIайлашиву дуруччайсса машачи Кьиямасса кьини идавстуращал, сиддикьинтуращал ва шагьидтуращал изантIиссар», -куну. Цалва кулпат щаллу буванмур хIалалну лякъаву – бусурманчувнал буржну хъанахъиссар. ХIадисраву увкуну бур: «Инсаннал бикIайссар цавай бунагьру, цалва кулпатрай аякьа даврийну бакъа къашюшайсса». Ялагу МухIаммад Идавсил (саллаЛлагьу аьлайгьи ва саллам) увкуссар: «ХIараммур канай инсаннал чурххай хьусса дикIун яла лайкьмур – дуржагьрал цIури», - куну.

МухIаммад Идавсил (саллаллагьу аьлайгьи ва саллам) хIадисирттава жунма кIулли гьарца инсаннал цала оьрчIахлу ва кулпатрахлу Аллагьнал хьхьичI жаваб дуллалишиву. ХIакьинусса жагьилтуралгу ялувгу буссар жаваблувмий. Гьарцаннал хIарачат бувай цала оьрчIру хъуни буван цащара шайсса гьарзад ххуймур дуллай. Амма пикри буван аьркинни, жунма кIуллив миннан яла хъинмур ци дуссарив?