Статьи на лезгинском

Гьуьрметлу мусурман стхаяр ва вахар. Эвеленмиш хьун - им Пайгъамбардин (салам ва салават хьуй адал) рехъ я. Хизан арадал гъун, яни паб гъун ва я гъуьлуьз фин жуван уьмуьрдин, диндин саламатвал я. Амма и Сунна, хизан виридавай эхирдалди хуьз жезвач. Вучиз акI жезва? И кардиз вуч себеб ава? Диндин къанунар чир тахьун я! Ша чна и кадиз фикир гун, хизанар чкIунин себебар гьибур ятIа чирин.

Идалайни гъейри, ам ийидайла беден, парталар ва капI ийизвай чка чиркерикай михьи хьун шартI я. Михьивал гвачиз Къуръандик гъил хкуьрдай, Кябедилай элкъведай (тIаваф) ихтияр авач. Исламди чавай неинки винел патан михьивал, гьакI руьгьдин михьивални хуьн истемишзава. Михьивал хуьникай шариатдин ктабра лап гегьеншдиз кхьенва.

Суал: Зун гъуьлуьк кваз са йис кьван я. Заз зи гъуьл хуш туш, вучиз лагьайтIа ам лап яхунди ва аскIанди я. За адавай спортдал машгъул хьун акьван тIалабна! И кар себеб яз зун патарихъ галайбуруз килигиз эгечIна, кьакьан ва хъсан акунар авай гада акурла за фикирзава: заз ихьтин итим хьанайтIа!  Гьа са вахтунда заз абуруз килигун гьарам тирди чизва, жува-жуван нефсинихъ галаз женг чIугвазва, амма фикирар акъвазариз жезвач. За чара хьуникайни са шумудра фикирна.

Алимдин жаваб:

Къази Шурайха ахъайна хьи, са сеферда Али асгьабдивай رضي الله عنه жигьаддиз фидай рекье вичин кьеркь (кольчуга) квахьна. Куфа шегьердиз хтайла, адаз вичин кьеркь са чувудди базардал маса гуз акуна. Халиф Алидай رضي الله عنه гьарай акъатна:

- Эй, чувуд! Ам зи кьеркь я, ам за садазни я маса гайиди туш,  я пишкеш авурди туш!

50 йисуз бахтлудаказ яшамиш хьайи яшлу дишегьлидихъ галаз суьгьбет хьайи вахтунда, адав вичин бахтлувилин рекьин сир вуч ятIа чирун патал суал вуганай. Белки ам хъсандиз гьазурнавай тIямлу тIуьн я жеди? Я туштIа гурчегвал ятIа? Яраб ханвай аялар ятIа? Я туштIа маса шей ятIа?

Дишегьлиди жаваб гана: - Некягьдин бахтлувал Аллагьдин куьмекдалди дишегьлидин гъиле ава… Гьа дишегьлидивай вичин кIвал Женнетдиз элкъуьриз жеда ва акси яз…

- Девлетдин тIвар кьамир! – Девлетлу гзаф дишегьлияр бахтсуз я, абурун гъуьлер абурухъай катзава…

1) Тирмизиди, Насаиди, Абу Давуда Абу Гьурайрадила (Аллагь рази хьуй ) Пайгъамбардин (Аллагьдин салатни салам хьуй адал) гьадис агакьарна:

«Шариатди кьабулдай себеб авачиз Рамазандин вацракай са югъ сив хуьн тавуна тур инсандивай ам вичин амай уьмуьрда сивер хвейитIани, эвез ийиз жедач».

И гьадисдин мана ам я хьи, амай уьмуьрда сивер хуьн хъувуртIани, Рамазандин са йикъан суваб адаз хъжедач. Им чна ахъа хьайи сивер хуьн хъувуна кIандач лагьай чIал туш.

Мусурман тушир халкьар, чпин диндин ва медениятдин кIалубра аваз, мусурманрин гьукуматда азаддаказ яшамиш хьанвай гзаф кьадарда чешнеяр, гьа жергедай яз икьрарар ва тарихдин делилар ава. Ислягьвал авайлани ва гьакIни дяведин вахтундани гьукуматдин къене, маса динрин инсанрихъ галаз авай рафтарвилер гьа са дережада аваз амукьзавай. Къуръандин ва Суннадин къуватди гьевеслу авунвай уьмуьрдин мумкинвилери, сагъ са халкьари, умматри, дестейри ва гьакI кьилдин инсанри, дин яз Ислам хкягъунин карда, чIехи куьмек авуна.

Кьуьчхуьр (урус. Кочхюр) — Дагъустан республикадин Кьурагь районда авай, саки тунвай хуьр. Бугъда тепе хуьруьхъ галаз «Кьуьчхуьруьнсовет»дик акатзава. Хуьруьнсоветдин администрациядин юкь я.

Хуьр Дагъустан Республикадин Кьурагь райондин кьибле пата, райондин администрациядин юкь тир Кьурагь хуьрелай 10 км яргъал, инсандин гъил агакь тийир гьуьлуьн дережадилай 2100 метр кьакьан чкадал ала. Чилерин вири санлай майдан 5000 гектар. Хуьруьн майишатдин мулкарин майдан 4000 гектар, абурукай кьуьгъверар — 400 га, векьин чкаяр — 1 200 га, чIурар — 2500 га.

Рухун Али — XVIII-XIX виш йисарин къене уьмуьр гьалай лезги алим ва шаир. ... Куьре округдин (гилан Сулейман-Стальский райондин) чIехи алимрикай сад Рухунай тир гьуьрметлу Гьажи Али-эфенди я. Исятда ам амач. И алимди Дагъустанда гегьенш хьанвай вири илимар чирна, къад йисалай виниз вичин хуьре тарсар гана.

Мугьаммад Пайгъамбар Меккадай Ясрибдиз (Мединадиз) 662-йисуз Гьижра (куьч хьун) авурдалай кьулухъ, мусурманрин чIаварган кардик акатна. Мусурманрин чIаварган вацранди я, яни вацран фазайрихъ галаз алакъалудаказ гьисаб кьиле тухузва. Исламдин вацран чIаварган 12 вацракай ибарат я. Вацран фазайрихъ галаз алакъалу яз, гьар са варз 29, я туштIа 30 йикъакай ибарат я. ЧIаварганда авай варз, цIийи варз пайда хьайидалай кьулухъ, та къведай цIийи варз пайда жедалди кьиле физва.

Мусурман чIаваргандин 12 варз