Статьи на разных языках

Инсанасе жакъа дунялалдаги, метер ахираталдаги талихI букIиналъе бищун чара гьечIого хIажалъулел дару-сабабазул цояб ккола жинца лъикIаб рахъалде пикру хIалтIизаби ва гьелдаса пайда боси.

Пикру гьабиялъул магIна ккола, ТIадегIанав Аллагьасул хIалкIолъиялъулги тIадегIанлъиялъулги, Гьес гIажаибго бижун бугеб зоб-ракьалъулги, махлукъаталъулги пикру гьаби. Гьелъул аслияб мурадги ккола пикруялдалъун гIелмуги цIикIкIинабун, БетIергьанасдеги щун, илагьияб нуралъ ракI гвангъизаби. Гьединлъидал инсанас хIаракат бахъизе ккола хIалкIун гьеб лъикIаб рахъалде буссинабизе.

Инсан бу дюньядан гёчгендокъ, Ислам дин, бары да талапланы сакълап, ону гёммекни буюра. Инг башлап ону гёмювге байлавлу харжланы ол адам тюпде къойгъан мал-матагьдан алына. Ондан сонг, къалгъан борчлары бар буса, шолар къайтарыла. Артда ону мал-матагьыны уьчден бир пайындан васияты кютюле. Шондан къалгъан пайы ону варислерини арасында тёбенде эсгерилеген ёрукъда оьлешине.

ЧIявуну ттула динналул ссурваращал ихтиялат буллалиний ттун хIисав шай гайннал паракьатну цала ласнахь чIивисса бикIу, хъунмасса бикIу щялмахъ бусан бюхъайшиву. Цалагу му тIул къулагъасрагу дуван къааьркинмунин ккалли дувай.

Миннан захIмат бакъар ци-бунугу букъавсун кьабитан, бачIи-кьачину бусан ягу щялмахъ хIала бакьин. Му куццуй, щялмахъ бусаву кIура даллай дур щарссанил хасиятрайн.

Ихь вахтна гвачIниндин гъудгниз гъудужвну, думу мистаъ жямяаьтдихъди апIуб саспидариз аьхю читинвалси рябкъюра, хъа ихь аьхю абйирин думу аьдати ляхин ву, яни дурар гьарган гвачIниндин гъудган жямяаьтдихъди тамам апIуз чалишмиш шуйи. Думу гъудгнин фазилатвал аьгъюдар гьар гвачIниндин гъудган мистаъ жямяаьтдихъди апIуз чалишмиш шуйи.

Хъа ухьу, гьяйифки, йишвну лап кьаназ жвуван ляхнар апIури, дурарикан фикир апIури илчIихну шулхьа, хъасин гвачIниндин гъудгниз гъудужвуз шулдар. Ва гьацира мист ярхла ву, хулаъ  апIуз шулдаринхъа, кIури, жвуваз жюрбежюр себебар агурхьа.

Суал: Зун гъуьлуьк кваз са йис кьван я. Заз зи гъуьл хуш туш, вучиз лагьайтIа ам лап яхунди ва аскIанди я. За адавай спортдал машгъул хьун акьван тIалабна! И кар себеб яз зун патарихъ галайбуруз килигиз эгечIна, кьакьан ва хъсан акунар авай гада акурла за фикирзава: заз ихьтин итим хьанайтIа!  Гьа са вахтунда заз абуруз килигун гьарам тирди чизва, жува-жуван нефсинихъ галаз женг чIугвазва, амма фикирар акъвазариз жезвач. За чара хьуникайни са шумудра фикирна.

Алимдин жаваб:

Аллаһ матур һәм матурлыкны ярата. Аллаһ каршында матурлык нәрсәдән гыйбарәт? Аллаһ белән элемтәгә керүнең иң гади бер чарасы – дога. Мөселман кешесе көнгә биш вакыт намаз укырга, үзенең эшләрен намаз вакытларына карап көйләргә тиеш. Мөселман кешесенең тормышында иң мөһиме Аллах Сөбханәһү вә Тәгалә булырга, ә тормышының максаты – Аның канәгатьлелеге булырга тиеш.

Дунял ккола жинда жаниве лъугьарав чи гуккулеб бакI. Дагь-дагьккун гьелъ гьев вачуна жиб бокьиялде, жиндирго шагьваталде, цинги гьесда кIочон тезе лъугьуна хвезе вукIин. ХIатта хвел ракIалде щвезецин бокьуларо, хвалил бицунеб рагIидал гIундузда кверал чIвала. Гьел руго Аллагьас жидер хIакъалъулъ Хирияб Къуръаналда абурал гIадамал (магIна): «Дуца абе, МухIаммад гьезда, нуж жиндаса лъутулеб хвел нужеда дандчIвазе бугин».

Инсаниятла тарихлизибти машгьурти адамтазибад цабехI гъабзадешличил декIарбулхъутири, декIарти — сахаватдешличил, гIурти — бархьдешличил, цархIилти — ряхIмуличил, цабехIти — гIякьлуличил ва илкьяйда цархIилти пергер хIяланачил. ЧIянкIли МухIаммад идбаг e сайри сунезир илди лерилра пергер хIялани лерниличил машгьурвиубси. ИлхIелира илизирти гIяхIти хасиятуни цархIилтазир лертачил гьатIира къулайдешуначил декIардулхъутири.

«Убудийя» деген сёз къулчулукъ ва есирлик деген маънаны англата. Инсан оьзюнден оьрлюк алагъанны ва юрегине еслик этегенни къулу гьисаплана. Эгер инсан оьзюню  напсына есирликге тюшген буса, ол оьзюню напсыны къулу, эгер де дюньялыкъ ишлеге есирликге тюшген буса, ол дюньялыкъ ишлени къулу.

Ххирасса уссурвал ва ссурвал, чIявучин жува ца иширал пикри бувару, му иш жущалва хьуну махъ. Мунин бувну, на бусан ччай ура ца махIатталсса хавар, жува мунил ялув пикри бувну, жущалва мукунмасса иш хьуннин хIадурну бикIаншиврул.

Къази Шурайха ахъайна хьи, са сеферда Али асгьабдивай رضي الله عنه жигьаддиз фидай рекье вичин кьеркь (кольчуга) квахьна. Куфа шегьердиз хтайла, адаз вичин кьеркь са чувудди базардал маса гуз акуна. Халиф Алидай رضي الله عنه гьарай акъатна:

- Эй, чувуд! Ам зи кьеркь я, ам за садазни я маса гайиди туш,  я пишкеш авурди туш!

Улихь нумрариин ухьу инсан кечмиш шлу вахтна ва кечмиш гъахьихъан дапIну ккуни ляхнарикан улхуз хъюгънийхьа. Хъа гьаму макьалайиъ кафан иливбакан улхидихьа.

Варисликни себеплерини баяны

Алъякъдагъы затлардан да англангъангъа гёре, варислени себеплери уьчдюр:

Къардашлыкъ – бир.

Къулну азат этмек – эки. Амма азат этген гиши къулну таракасын алса тюгюл, къул ону таракасын алмайдыр.

1. ЖумягI бархIи – дебали баракатла бархIи саби лебил бусурмантас.

2. ЖумягI бархIила хIурмат бирес ва ил сабаахъес хIерли дирес гIягIниси саби.

3. ЖумягI бархIиличи хIядурдиирая:

  сунна хIясибли кьаркьа умудеш барая;

  умути палтар чегьая;

  сивак пайдалабарая;

  никуби кьицIдарая;

миски (духи)пайдаладарая;

  кьаркьайчирти гъез урасая.

4. Палтар цIубати диалли гIяхIси саби.

5. Мурул адамти мижитла жявли букьни.

6. ВягIзала замана гъаймадикIудая, телефонти дишахъеная.

Глазго шагьаралъул (Великобритания) университеталъ загьир гьарурал гIелмиял цIех-рехаз бихьизабуна бусурбабазда 14 гIасруялъул цебе лъалеб букIараб хIакъикъат хIакъикъияб букIин.

Исламияб диналда рекъон, чIужугIадан ккола Аллагьасул нигIмат. Гьелъул аслияб ишлъун, гьелда тIадаб борчлъунги ккола хъизан данде бачин. Гьелъул магIна кколаро рукъалъул хIалтIи гьаби бугин гьелъул аслияб пишайилан аби. Аслияблъун буго лъималазе тарбия кьей.

Югары әхлак нигезе булып иман һәм гыйбадәт тора. Иманнан башка әхлак була алмый. Ә иман гыйбадәт кылу аша саклана. Кешенең асылы – бу гаять зур дөньяда аерым бер галәм кебек. Чыннан да, галәм – кешенең фикер йөртергә, тоярга, сөйләргә, үзен контрольдә тотарга, үзен хөкем итәргә һәм бәяләргә, ашарга, эчәргә сәләте, кеше әгъзаларының ярашлыгы һәм төзеклелеге.

Гирами Кьур’ан урхбан фазилатваликан пувал, гьаму дюн’яйиъ  айибкьан варибдикан хабар тувубсиб ву, яни кидибтну ккудубкIуз шулдар. Гьаци вуйиган, ухьхьан му ляхнин фазилатваликан лайикь вуйибси гьичра ктибтуз даршул ва кидибтну ккудубкIузра даршул. Амма гьаци вушра жвувхьан шлуганси хабар тувуз чалишмиш хьидихьа.

Кьур’ан урхивал Аллагьу Тааьлайиз ибадат апIуваларикан хусуси вуйидарикан саб ву ва гьаци гъубздира ву. Аьбдуллагь ибн Уьмарихьан вуйи гьядисдиъ дупна:

50 йисуз бахтлудаказ яшамиш хьайи яшлу дишегьлидихъ галаз суьгьбет хьайи вахтунда, адав вичин бахтлувилин рекьин сир вуч ятIа чирун патал суал вуганай. Белки ам хъсандиз гьазурнавай тIямлу тIуьн я жеди? Я туштIа гурчегвал ятIа? Яраб ханвай аялар ятIа? Я туштIа маса шей ятIа?

Дишегьлиди жаваб гана: - Некягьдин бахтлувал Аллагьдин куьмекдалди дишегьлидин гъиле ава… Гьа дишегьлидивай вичин кIвал Женнетдиз элкъуьриз жеда ва акси яз…

- Девлетдин тIвар кьамир! – Девлетлу гзаф дишегьлияр бахтсуз я, абурун гъуьлер абурухъай катзава…

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай. Миннахь цIуххирча, оьрмулуву яла агьаммур хъанай бур цукунчIавсса захIматшивуртту къаккарккун, тяхъану, мискиншиву дакъа ва дунияллийсса гьантри ва шинну гьан даву.

Бусурманлар, билигиз, дин – насигьатдыр. Шо гьакъда гьадисде булай айтыла: «Дин – насигьатдыр, таза юрекликдир». Асгьабалар Пайхаммаргъа : «Гьей, Расулуллагь кимге багъыпдыр?» – деп сорав бере. Пайхаммар булай жаваплана: «Аллагьгъа, Къуръангъа, Аллагьны Элчисине , бусурманланы башчыларына ва бары да бусурманлагъа багъып».

Насигьат береген адам сакъламагъа герекли эдеплер бар. Шолагъа булар гире: