Статьи на разных языках

Имам Әбу Хәнифә (Аллаһ аннан разый булса иде) болай дигән: «Гамәл – иман түгел, ә иман гамәл түгел».

Мин: «Бу фикер хакыйкать яклы булганнарныкы, аларга хариҗилар каршы чыга», – дип әйтәм.

Аллагьгъа къуллукъ этивде экиюзлюкден нечик арчылма бола? Бизин ишлерибизде бет гёрдю болмас учун нечакъы къаст этебиз? Тюз ёлда нечик токътама бола? Булай соравлар бизин яшавубузда кёп тувулуна. Шолар мени де тезден берли ичимни бушдура эди. Шону гьарибизге етишдирмек учун узакъ заман ойлашдым, ва ким герти бусурманланы келпетине къыйышывлу болмакъ учун къаст эте буса, оьзюню ойларын ва ишлерин анализ этме болсун учун язма токъташдым. Бизин гьарибизге заманда бир оьзюбюзню гьалыбызны гьакъында ойлашып къарамакъ бек гьажатлы.

ХъанакIул къатIри ххяххай вацIраву, вацIрал зума-къирагъирдайх, зунттал хъачI-бакIайх, неххардил зумардайх. Медициналул промышленностьрал хъанакI хьун дуллай бур Оьруснаву, Украиннай, Молдавиянаву, Самара шагьрулул областьрай, Башкириянаву. ХъанакI ххяххай жула республикалул цаппара районнайгу. Ми датIайсса дур дахьра ятIул лагайхту, кьянкьану дунура. Кьакьан дувайссар сушилкардаву яну пачурдиву 80-90 градусрал кIиришиврий. Яла ми тIайла дуккайсса дур фармацевтикалул фабрикардайн. Шикку хъанакIуя бувайсса бур личIи-личIисса даруртту.

Гьарсар аба-бабаз чан велед жвуван уларин аквси, жвуван насул давам апIрурси рякъюру, думутIанна гъайри, чпи кьаби гъахьиган жвуваз лигрударсира рякъюру. Амма дици хьпан бадали веледариз гьациб тербияра тувну ккунду. Ухьу кьаби гъахьиган, ихь веледарин жвувахьна вуйи аьлакьйир, ухьу дурариз туву тербияйилан асиллу ву. Гьаци вуйиган, веледари айбир-бабариз фициб гьюрмат дапIну ккундуш, гьаддикан улхуз ккундузуз.

Аллагьнайн щукру жува мусульманталну ляхъангу бувну, жула рувхIанийсса ва дунъявийсса ишругу бачин буллалисса. ХIараммуний къадагъа даврийну ва хIалалмунийн ихтияр дулаврийну Аллагьнал жуйра аякьа дуллалиссар.

Жунма кIулсса куццуй, гьарца муъминчувнал буржну хъанахъиссар Аллагьнайн вихну икIаву, дуван багьайсса эбадат даву, хIараммуния арх уцаву, Заннал жуйва бивхьусса амрурду биттур баву ва м. ц.

Инсан ляхъан увну ур чурххая ва рухIирая (дакIния). Аллагьнал хьхьичIмий бакъасса, буссар инсаннал цала хьхьичIсса буржругу: чурххал хьхьичIсса ва рухIирал хьхьичIсса.

1. Бир алим булай айтгъан: «Динчилик – шо шекликни гери урув!»

2. Олай да булай айтылгъан: «Ачыкъ динчилик шо адам, Аллагьгъа къуллукъ этивден къайры, оьзге бир гьаракат да этмей турмакъдыр. Яшыртгъын динчилик буса, сени юрегинге Аллагьдан къайры дагъы бир зат гирмей турмакъдыр».

3. Супьян ас-Саври булай айтгъан: «Мен динчиликни юрютювден тынч дагъы затны гёрмегенмен: сен аз буса да шеклик бар затны къоясан».

4. «Динчилик – шо оьзюню тилингни макътавлар этивден ва айыплавлардан сакълав».

1. АЛЛАГЬ

Ил Аллагьла бегIлара чебяхIси у саби. Ил чи саял белгибируси. Ил ули суези духIнадурцути сари Аллагьла лерилра пергерла 99 у. Ил у цархIил чисалра бирхьуси ахIен.

2. АР – РАХIМАНУ

Гьар шайчивад ряхIмучевси, дахъал гIяхIдешуни дируси. Сунени акIахъубтачи иш дунъялчив ряхIмучевси: бирхутачира хIебирхутачира, буурантачира ахIентачира. Ил ура чисалра цархIиллис бирхьуси ахIен.

3. АР– РАХIИМУ

«Аллагь разилъулеб мурадалде инсан щвечIо адабалдалъун гурони, гьеб мурадалдасаги махIрумлъичIо адаб теялдалъун гурони».

Нилъее ТIадегIанав Аллагьас нигIматлъун кьураб Рамазан моцIалъухъ БетIергьанасе щукру гьабизе ккей бусурбабазе цIияб жо гуро. Гьеб моцIалъ Аллагьас нилъее рес кьун буго нилъерго тIагIатги бацIцIад гьабун Аллагьас мунагьал чурулеллъун рукIине. Нилъеца Аллагьасе щукру гьабунани Аллагьас нилъее кириги цIикIкIинабула, гьеб гIемерго цIакъ бараб буго Аллагьасда цебе нилъер ракI бацIцIалъиялда.

«И балалар, и туганнар! Берегезнең дә исемен әйтмәем. Барчагызга шуны әйтәм: үзегездән кечеләрнең килешмәгән эшләренә нык күзәтчелек итегез. Шулай балалар, Аллаһы риза булмаган эшләрдән бөтен көчегез белән сакланыгыз. Коръән кушканча яшәгез, чөнки безнең мәңгелек бәхетебез Коръән бит. Ягъни Коръән юлы гына безнең тугры юлыбыз. Коръәнгә ышанмаучыларга бик нык куркыныч». ...Саргаеп беткән дәфтәр битендәге әтинең кул җылысын, күз нурларын гына түгел, җан авазын саклаган әлеге юлларның язылуына 40 елдан артык вакыт үтсә дә, тыныч кына укып булмый.

Мусурман касдиз кечмиш хьуваликан гьаммишан фикир кади ккунду. Пайгъамбарин гирами гьядисдиъ дупна: «Леззетар пуч апIруб артухъдиси кIваин апIинай, яни кечмиш хьувал». Дидихьна жвуван гунгьарихъан туба апIури, жарарихьна вуйи жвуван гьякьяр туври гьязур духьну ккунду.  Ва гьацира Аллагьдихьна вуйи гьякьар тамам апIури, яни жвуван ккудушу гъудгнар, ушвар ва жара фарзар  кьаза апIури, гьязур духьну ккунду.

Мусурман тушир халкьар, чпин диндин ва медениятдин кIалубра аваз, мусурманрин гьукуматда азаддаказ яшамиш хьанвай гзаф кьадарда чешнеяр, гьа жергедай яз икьрарар ва тарихдин делилар ава. Ислягьвал авайлани ва гьакIни дяведин вахтундани гьукуматдин къене, маса динрин инсанрихъ галаз авай рафтарвилер гьа са дережада аваз амукьзавай. Къуръандин ва Суннадин къуватди гьевеслу авунвай уьмуьрдин мумкинвилери, сагъ са халкьари, умматри, дестейри ва гьакI кьилдин инсанри, дин яз Ислам хкягъунин карда, чIехи куьмек авуна.

Кьуьчхуьр (урус. Кочхюр) — Дагъустан республикадин Кьурагь районда авай, саки тунвай хуьр. Бугъда тепе хуьруьхъ галаз «Кьуьчхуьруьнсовет»дик акатзава. Хуьруьнсоветдин администрациядин юкь я.

Хуьр Дагъустан Республикадин Кьурагь райондин кьибле пата, райондин администрациядин юкь тир Кьурагь хуьрелай 10 км яргъал, инсандин гъил агакь тийир гьуьлуьн дережадилай 2100 метр кьакьан чкадал ала. Чилерин вири санлай майдан 5000 гектар. Хуьруьн майишатдин мулкарин майдан 4000 гектар, абурукай кьуьгъверар — 400 га, векьин чкаяр — 1 200 га, чIурар — 2500 га.

Рухун Али — XVIII-XIX виш йисарин къене уьмуьр гьалай лезги алим ва шаир. ... Куьре округдин (гилан Сулейман-Стальский райондин) чIехи алимрикай сад Рухунай тир гьуьрметлу Гьажи Али-эфенди я. Исятда ам амач. И алимди Дагъустанда гегьенш хьанвай вири илимар чирна, къад йисалай виниз вичин хуьре тарсар гана.

Имам Ат-Тирмизил бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «ТIайлашиву дуруччайсса машачи Кьиямасса кьини идавстуращал, сиддикьинтуращал ва шагьидтуращал изантIиссар», -куну. Цалва кулпат щаллу буванмур хIалалну лякъаву – бусурманчувнал буржну хъанахъиссар. ХIадисраву увкуну бур: «Инсаннал бикIайссар цавай бунагьру, цалва кулпатрай аякьа даврийну бакъа къашюшайсса». Ялагу МухIаммад Идавсил (саллаЛлагьу аьлайгьи ва саллам) увкуссар: «ХIараммур канай инсаннал чурххай хьусса дикIун яла лайкьмур – дуржагьрал цIури», - куну.

Рурси халараили сари регIси хъули аррукьяйчи нешли ил гьар секIал дирахъес бурсириру. Рурси имцIали нешличи мешулира рирар. Илис саби бикIутира: «Нешличи хIеръили рурси декIаррара». Сен биалра, жагьилти бегIтала хъулиб лебалли бурсибарес гIягIнибиркур цала цали хIурматбирахъес, сабурличил вяшбикIахъес. Амма ишкьяйда ахIен:

– Сена хIела рурси?

– Дебали гIяхIил сари. Илис гIяхIси мурул викиб, илини илис кумекбирули сай беркесил бирули, тIалхIяна ицули, биштIатачи хIерикIули. Ил русули лералли базарличи вякьи гIягIнити секIал ису…

– Урши сена?

Биз, бусурманлар, беш керен намаз этебиз, жума намазны да къутгъармайбыз, муъмин адамлар гьисапда Ислам динни гьакъындагъы масъалагъа байлавлу лакъыр юрютме болабыз… Тек тамаша иш – бизин яшавубузда яхшылыкъ – той деген агьвалатгъа байлавлу бизге не болуп къала?!

Гьюрметли дин къардашларым ва къызардашларым! Этеген ибадатларыбызны, яхшы амалларыбызны таза юрек булан, Аллагьны разилигин алмакъ учун этмекни гьакъында айтмагъа сюемен бугюн, Аллагь буюрса. Аллагьу таала Къуръан аятларда бизге, этеген ибадатны таза кюйде этигиз, деп кёп керен буюра. Аллагь учун, Аллагьны разилигин алмакъ учун этилмеген ибадатны, яхшы амалны, о яхшы амал нечакъы уллу болса да, кёп болса да, Аллагь учун этилмесе, Аллагь ону къабул этмей.

Хивачила дахъал гапла гъай дурули дирар. Ил бархьсира саби, сенахIенну илдани адамла кьаркьа биркIантачи бируси асар халаси саби. ДекIар-декIарти излумасра дарманни дирар хиви.

Бу мәкаләдә мәрхүм филология фәннәре докторы hәм тарихчы Мәсгуд абый Гайнетдинов Зәйнулла ишан Рәсүли тормышы турында яза.

Революциягә кадәрге соңгы 45 елда татарлар арасында иң күренекле шәхесләрнең берсе Зәйнулла ишан булган дисәк, ялгышмабыз. Каләм тибрәткән, язган дүрт-биш китабы булган диләр. Әмма язганнары үз вакытыңда ук ишетелмәстән, күренмәстән диярлек калганнар. Шаулы шөһрәтен ул иҗтимагый хәрәкәттә үзенә бер юнәлеш тотуы белән һәм шәехлек-суфилык (ишанлыгы) белән казана.

Рамазан буго Аллагьасде ине бокьарав чи Аллагьас къабул гьавулеб моцI. Гьаб буго гIумруялъ жиндир кIарчанлъи ккарав чи, РахIманасул рагьдухъ кIутIулеб моцI. Щибаб сардилъ Аллагьас ахIулеб буго: «Вугищ мунагьал чуризе бокьарав чи, Дица гьесул мунагьал чуризе руго. Вугищ дугIа гьабулев чи, Дица гьесул дугIаялъе жаваб гьабизе буго. Вугищ Диде вуссине бокьарав чи, Дун гьесде вуссине вуго», - ян. Гьалдаса кIудияб рахIмат инсанасда дунял-ахираталда дандчIвазеги гьечIо. Гьаб давла босарав чиги вуго талихIав ва гьаб давлаялдаса махIрумлъарав вуго талихIкъарав.