Статьи на разных языках

Аллаһ матур һәм матурлыкны ярата. Аллаһ каршында матурлык нәрсәдән гыйбарәт? Аллаһ белән элемтәгә керүнең иң гади бер чарасы – дога. Мөселман кешесе көнгә биш вакыт намаз укырга, үзенең эшләрен намаз вакытларына карап көйләргә тиеш. Мөселман кешесенең тормышында иң мөһиме Аллах Сөбханәһү вә Тәгалә булырга, ә тормышының максаты – Аның канәгатьлелеге булырга тиеш.

Дунял ккола жинда жаниве лъугьарав чи гуккулеб бакI. Дагь-дагьккун гьелъ гьев вачуна жиб бокьиялде, жиндирго шагьваталде, цинги гьесда кIочон тезе лъугьуна хвезе вукIин. ХIатта хвел ракIалде щвезецин бокьуларо, хвалил бицунеб рагIидал гIундузда кверал чIвала. Гьел руго Аллагьас жидер хIакъалъулъ Хирияб Къуръаналда абурал гIадамал (магIна): «Дуца абе, МухIаммад гьезда, нуж жиндаса лъутулеб хвел нужеда дандчIвазе бугин».

Инсаниятла тарихлизибти машгьурти адамтазибад цабехI гъабзадешличил декIарбулхъутири, декIарти — сахаватдешличил, гIурти — бархьдешличил, цархIилти — ряхIмуличил, цабехIти — гIякьлуличил ва илкьяйда цархIилти пергер хIяланачил. ЧIянкIли МухIаммад идбаг e сайри сунезир илди лерилра пергер хIялани лерниличил машгьурвиубси. ИлхIелира илизирти гIяхIти хасиятуни цархIилтазир лертачил гьатIира къулайдешуначил декIардулхъутири.

«Убудийя» деген сёз къулчулукъ ва есирлик деген маънаны англата. Инсан оьзюнден оьрлюк алагъанны ва юрегине еслик этегенни къулу гьисаплана. Эгер инсан оьзюню  напсына есирликге тюшген буса, ол оьзюню напсыны къулу, эгер де дюньялыкъ ишлеге есирликге тюшген буса, ол дюньялыкъ ишлени къулу.

Ххирасса уссурвал ва ссурвал, чIявучин жува ца иширал пикри бувару, му иш жущалва хьуну махъ. Мунин бувну, на бусан ччай ура ца махIатталсса хавар, жува мунил ялув пикри бувну, жущалва мукунмасса иш хьуннин хIадурну бикIаншиврул.

Къази Шурайха ахъайна хьи, са сеферда Али асгьабдивай رضي الله عنه жигьаддиз фидай рекье вичин кьеркь (кольчуга) квахьна. Куфа шегьердиз хтайла, адаз вичин кьеркь са чувудди базардал маса гуз акуна. Халиф Алидай رضي الله عنه гьарай акъатна:

- Эй, чувуд! Ам зи кьеркь я, ам за садазни я маса гайиди туш,  я пишкеш авурди туш!

Улихь нумрариин ухьу инсан кечмиш шлу вахтна ва кечмиш гъахьихъан дапIну ккуни ляхнарикан улхуз хъюгънийхьа. Хъа гьаму макьалайиъ кафан иливбакан улхидихьа.

Варисликни себеплерини баяны

Алъякъдагъы затлардан да англангъангъа гёре, варислени себеплери уьчдюр:

Къардашлыкъ – бир.

Къулну азат этмек – эки. Амма азат этген гиши къулну таракасын алса тюгюл, къул ону таракасын алмайдыр.

1. ЖумягI бархIи – дебали баракатла бархIи саби лебил бусурмантас.

2. ЖумягI бархIила хIурмат бирес ва ил сабаахъес хIерли дирес гIягIниси саби.

3. ЖумягI бархIиличи хIядурдиирая:

  сунна хIясибли кьаркьа умудеш барая;

  умути палтар чегьая;

  сивак пайдалабарая;

  никуби кьицIдарая;

миски (духи)пайдаладарая;

  кьаркьайчирти гъез урасая.

4. Палтар цIубати диалли гIяхIси саби.

5. Мурул адамти мижитла жявли букьни.

6. ВягIзала замана гъаймадикIудая, телефонти дишахъеная.

Глазго шагьаралъул (Великобритания) университеталъ загьир гьарурал гIелмиял цIех-рехаз бихьизабуна бусурбабазда 14 гIасруялъул цебе лъалеб букIараб хIакъикъат хIакъикъияб букIин.

Исламияб диналда рекъон, чIужугIадан ккола Аллагьасул нигIмат. Гьелъул аслияб ишлъун, гьелда тIадаб борчлъунги ккола хъизан данде бачин. Гьелъул магIна кколаро рукъалъул хIалтIи гьаби бугин гьелъул аслияб пишайилан аби. Аслияблъун буго лъималазе тарбия кьей.

Югары әхлак нигезе булып иман һәм гыйбадәт тора. Иманнан башка әхлак була алмый. Ә иман гыйбадәт кылу аша саклана. Кешенең асылы – бу гаять зур дөньяда аерым бер галәм кебек. Чыннан да, галәм – кешенең фикер йөртергә, тоярга, сөйләргә, үзен контрольдә тотарга, үзен хөкем итәргә һәм бәяләргә, ашарга, эчәргә сәләте, кеше әгъзаларының ярашлыгы һәм төзеклелеге.

Гирами Кьур’ан урхбан фазилатваликан пувал, гьаму дюн’яйиъ  айибкьан варибдикан хабар тувубсиб ву, яни кидибтну ккудубкIуз шулдар. Гьаци вуйиган, ухьхьан му ляхнин фазилатваликан лайикь вуйибси гьичра ктибтуз даршул ва кидибтну ккудубкIузра даршул. Амма гьаци вушра жвувхьан шлуганси хабар тувуз чалишмиш хьидихьа.

Кьур’ан урхивал Аллагьу Тааьлайиз ибадат апIуваларикан хусуси вуйидарикан саб ву ва гьаци гъубздира ву. Аьбдуллагь ибн Уьмарихьан вуйи гьядисдиъ дупна:

50 йисуз бахтлудаказ яшамиш хьайи яшлу дишегьлидихъ галаз суьгьбет хьайи вахтунда, адав вичин бахтлувилин рекьин сир вуч ятIа чирун патал суал вуганай. Белки ам хъсандиз гьазурнавай тIямлу тIуьн я жеди? Я туштIа гурчегвал ятIа? Яраб ханвай аялар ятIа? Я туштIа маса шей ятIа?

Дишегьлиди жаваб гана: - Некягьдин бахтлувал Аллагьдин куьмекдалди дишегьлидин гъиле ава… Гьа дишегьлидивай вичин кIвал Женнетдиз элкъуьриз жеда ва акси яз…

- Девлетдин тIвар кьамир! – Девлетлу гзаф дишегьлияр бахтсуз я, абурун гъуьлер абурухъай катзава…

Жунма гьарцаннан кIулну бикIан аьркинссар жува ва дунияллийн циван бувкссарув. ЧIявусса инсантал, хаснува философтал, бикIай луглай оьрмулул мурадрах, амма инсаннал аькьлулул ссуссукьушиврул цIаний, цала дакIнин ччимур оьрмулул мурад бухьунссар тIисса хIукмулийн бучIай. Миннахь цIуххирча, оьрмулуву яла агьаммур хъанай бур цукунчIавсса захIматшивуртту къаккарккун, тяхъану, мискиншиву дакъа ва дунияллийсса гьантри ва шинну гьан даву.

Бусурманлар, билигиз, дин – насигьатдыр. Шо гьакъда гьадисде булай айтыла: «Дин – насигьатдыр, таза юрекликдир». Асгьабалар Пайхаммаргъа : «Гьей, Расулуллагь кимге багъыпдыр?» – деп сорав бере. Пайхаммар булай жаваплана: «Аллагьгъа, Къуръангъа, Аллагьны Элчисине , бусурманланы башчыларына ва бары да бусурманлагъа багъып».

Насигьат береген адам сакъламагъа герекли эдеплер бар. Шолагъа булар гире:

Идбагличила баянти

Нушала Идбагличил кадикибти анцIбукьуни бусурмантас бегIлара гIяхIти гIяширти лугути дурсри сари. Илдигъунти машгьурти анцIбукьуназибад ца сабри ИсрагI ва МигIраж.

«ИсрагI» ибси девли иргъахъуси саби «МухIаммад идбаг Иерусалимлизибси (Бейтулмукъаддас) «Аль-Акъса» мижитлизи ваъни. «МигIраж» ибси девли биалли Идбаг гIяршличи ацIни иргъахъуси саби.

ГьитIинабин гIадамаз тараб цIакъ кIудияб мунагь интернеталда аза-азариде бахуна

Жакъа рокъобги, къватIибги, бусалъги, хIажатханалдагицин гIадамаз кодоса биччалеб гьечIо телефон ва бер тIаса босичIого балагьун рукIунел руго гьелъул экраналде. Кидаго цоцахъе хъвадарилел, роликазухъ балагьун релъанхъулел рукIунел руго. Интернетги, соцсеталги, дунялалъул рокъоб магIишат цебетIейги кинабго ахирзаманалъул нигIматал руго Аллагьас нилъее кьурал, бокьарас квешалдалъун, гIакълу бугес лъикIлъиялъе хIалтIизарулел.

Дурго цIунулебгIадин цIунизе ккола жамгIиябги

Жакъа бизнесалда гIезегIан чагIи руго. Гьелги руго бусурбаби, ай какги балел, кIалги кколел, Къуръанги цIалулел ва шаргIалъул цогидал гIурхъабиги цIунулел чагIи. Гьелъул рахъалъ гьез цIакъ мухIканлъиги гьабула.  Амма бицине бокьун буго бизнесалъул ва гьелда жанир ругел гIунгутIабазул.

Тәүбә кылу беркайчан да соң түгел. Үлем түшәгендә яткан кешенең җаны бугазына килеп җиткән мизгелләрдәге тәүбә генә кабул ителмәс. Балигълык яшенә җитеп, үз акылында булган һәр кеше тәүбәгә килергә мөмкин. Алай гына да түгел: Аллаһы Тәгалә бәндәсенең тәүбә кылуын һәрвакыт көтеп ала. Рухи үсеш, нәфесеңне тәрбияләү юлында тәүбә кылу беренче тукталыш, беренче баскыч булып тора. Бөек Раббыбыз күңелегезгә тәүбә-истигъфар кылу теләген салган икән – бу Аллаһы Тәгаләнең сезне яратуының бер билгесе.

Астрономияб центр, почалъул марка, аэропорт ва моцIрода бугеб вулканалъул кIал (кратер). Кинаб бухьенха бугеб гьал рехсарал жалазда гьоркьоб? Бухьен буго гьел цо чияс ургъарал ва рагьарал жал рукIиналъулъ. Гьев чиясда цIарги ккола ГIаббас ибн Фирнас. Гьев ккола гьоркьохъел гIасрабазда вукIарав бусурбанав гIалимчи, тохтур, инженер, шагIир, астроном, химик, физик ва бищунго аслияб жо, жинцаго ургъун гьарурал куркьбалги гъун воржине хIалбихьарав, «Андалусиялъул гIакъил» абураб тIокIцIаралъе мустахIикълъарав чи.