Статьи на разных языках

Мусурман касдиз кечмиш хьуваликан гьаммишан фикир кади ккунду. Пайгъамбарин гирами гьядисдиъ дупна: «Леззетар пуч апIруб артухъдиси кIваин апIинай, яни кечмиш хьувал». Дидихьна жвуван гунгьарихъан туба апIури, жарарихьна вуйи жвуван гьякьяр туври гьязур духьну ккунду.  Ва гьацира Аллагьдихьна вуйи гьякьар тамам апIури, яни жвуван ккудушу гъудгнар, ушвар ва жара фарзар  кьаза апIури, гьязур духьну ккунду.

Мусурман тушир халкьар, чпин диндин ва медениятдин кIалубра аваз, мусурманрин гьукуматда азаддаказ яшамиш хьанвай гзаф кьадарда чешнеяр, гьа жергедай яз икьрарар ва тарихдин делилар ава. Ислягьвал авайлани ва гьакIни дяведин вахтундани гьукуматдин къене, маса динрин инсанрихъ галаз авай рафтарвилер гьа са дережада аваз амукьзавай. Къуръандин ва Суннадин къуватди гьевеслу авунвай уьмуьрдин мумкинвилери, сагъ са халкьари, умматри, дестейри ва гьакI кьилдин инсанри, дин яз Ислам хкягъунин карда, чIехи куьмек авуна.

Кьуьчхуьр (урус. Кочхюр) — Дагъустан республикадин Кьурагь районда авай, саки тунвай хуьр. Бугъда тепе хуьруьхъ галаз «Кьуьчхуьруьнсовет»дик акатзава. Хуьруьнсоветдин администрациядин юкь я.

Хуьр Дагъустан Республикадин Кьурагь райондин кьибле пата, райондин администрациядин юкь тир Кьурагь хуьрелай 10 км яргъал, инсандин гъил агакь тийир гьуьлуьн дережадилай 2100 метр кьакьан чкадал ала. Чилерин вири санлай майдан 5000 гектар. Хуьруьн майишатдин мулкарин майдан 4000 гектар, абурукай кьуьгъверар — 400 га, векьин чкаяр — 1 200 га, чIурар — 2500 га.

Рухун Али — XVIII-XIX виш йисарин къене уьмуьр гьалай лезги алим ва шаир. ... Куьре округдин (гилан Сулейман-Стальский райондин) чIехи алимрикай сад Рухунай тир гьуьрметлу Гьажи Али-эфенди я. Исятда ам амач. И алимди Дагъустанда гегьенш хьанвай вири илимар чирна, къад йисалай виниз вичин хуьре тарсар гана.

Имам Ат-Тирмизил бувсъсса хIадисраву увкуну бур: «ТIайлашиву дуруччайсса машачи Кьиямасса кьини идавстуращал, сиддикьинтуращал ва шагьидтуращал изантIиссар», -куну. Цалва кулпат щаллу буванмур хIалалну лякъаву – бусурманчувнал буржну хъанахъиссар. ХIадисраву увкуну бур: «Инсаннал бикIайссар цавай бунагьру, цалва кулпатрай аякьа даврийну бакъа къашюшайсса». Ялагу МухIаммад Идавсил (саллаЛлагьу аьлайгьи ва саллам) увкуссар: «ХIараммур канай инсаннал чурххай хьусса дикIун яла лайкьмур – дуржагьрал цIури», - куну.

Рурси халараили сари регIси хъули аррукьяйчи нешли ил гьар секIал дирахъес бурсириру. Рурси имцIали нешличи мешулира рирар. Илис саби бикIутира: «Нешличи хIеръили рурси декIаррара». Сен биалра, жагьилти бегIтала хъулиб лебалли бурсибарес гIягIнибиркур цала цали хIурматбирахъес, сабурличил вяшбикIахъес. Амма ишкьяйда ахIен:

– Сена хIела рурси?

– Дебали гIяхIил сари. Илис гIяхIси мурул викиб, илини илис кумекбирули сай беркесил бирули, тIалхIяна ицули, биштIатачи хIерикIули. Ил русули лералли базарличи вякьи гIягIнити секIал ису…

– Урши сена?

Биз, бусурманлар, беш керен намаз этебиз, жума намазны да къутгъармайбыз, муъмин адамлар гьисапда Ислам динни гьакъындагъы масъалагъа байлавлу лакъыр юрютме болабыз… Тек тамаша иш – бизин яшавубузда яхшылыкъ – той деген агьвалатгъа байлавлу бизге не болуп къала?!

Гьюрметли дин къардашларым ва къызардашларым! Этеген ибадатларыбызны, яхшы амалларыбызны таза юрек булан, Аллагьны разилигин алмакъ учун этмекни гьакъында айтмагъа сюемен бугюн, Аллагь буюрса. Аллагьу таала Къуръан аятларда бизге, этеген ибадатны таза кюйде этигиз, деп кёп керен буюра. Аллагь учун, Аллагьны разилигин алмакъ учун этилмеген ибадатны, яхшы амалны, о яхшы амал нечакъы уллу болса да, кёп болса да, Аллагь учун этилмесе, Аллагь ону къабул этмей.

Хивачила дахъал гапла гъай дурули дирар. Ил бархьсира саби, сенахIенну илдани адамла кьаркьа биркIантачи бируси асар халаси саби. ДекIар-декIарти излумасра дарманни дирар хиви.

Бу мәкаләдә мәрхүм филология фәннәре докторы hәм тарихчы Мәсгуд абый Гайнетдинов Зәйнулла ишан Рәсүли тормышы турында яза.

Революциягә кадәрге соңгы 45 елда татарлар арасында иң күренекле шәхесләрнең берсе Зәйнулла ишан булган дисәк, ялгышмабыз. Каләм тибрәткән, язган дүрт-биш китабы булган диләр. Әмма язганнары үз вакытыңда ук ишетелмәстән, күренмәстән диярлек калганнар. Шаулы шөһрәтен ул иҗтимагый хәрәкәттә үзенә бер юнәлеш тотуы белән һәм шәехлек-суфилык (ишанлыгы) белән казана.

Рамазан буго Аллагьасде ине бокьарав чи Аллагьас къабул гьавулеб моцI. Гьаб буго гIумруялъ жиндир кIарчанлъи ккарав чи, РахIманасул рагьдухъ кIутIулеб моцI. Щибаб сардилъ Аллагьас ахIулеб буго: «Вугищ мунагьал чуризе бокьарав чи, Дица гьесул мунагьал чуризе руго. Вугищ дугIа гьабулев чи, Дица гьесул дугIаялъе жаваб гьабизе буго. Вугищ Диде вуссине бокьарав чи, Дун гьесде вуссине вуго», - ян. Гьалдаса кIудияб рахIмат инсанасда дунял-ахираталда дандчIвазеги гьечIо. Гьаб давла босарав чиги вуго талихIав ва гьаб давлаялдаса махIрумлъарав вуго талихIкъарав.

Шиһабетдин Мәрҗанинең олпат шәхесе XIX гасырдагы ислам дөньясында тау түбәседәй калкып тора. Бу вакытта мөселманнарның җанлы фикере белән ургып торган чишмәләре кибеп корый кебек, элек чәчәк аткан һәм көчле ислам цивилизациясе үле Сахара чүлләренә охшап кала. Шушы рухый чүл өстендә схоластлар (схоластик рәвештә фикер йөртүчеләр) тырышлыгы белән барлыкка китерелгән “Заманы иҗтиһад монкарыйз (Иҗат заманы бетте)” тәгъбиренә (сүз әйләнмәсенә) кергән ахырзаманның эңгер-меңгерле рәшәсе тибрәнеп торган кебек була.

Dərbənd ılk, əvvəlkı, əzəlı görünüşünü bızım günlərə kımı qoruyub saxlaya bılmış azlıq təşkıl edən qədım şəhərlərdən bırısıdır. Dünyada bu qədər hücuma məruz qalmış, müxtəlıf ıxtılaflara səbəb olmuş və qanlı müharıbələr meydanına çevrılmış başqa belə şəhər tapmaq yəqın çox çətındır. İlk ıslamın bır çox xadımlərı və Mühəmməd e peyğəmbərın nəsıllərı öz faydalı və xeyırlı vəzıfəsını burada başlamışlar.

Мугьяммад Пайгъамбари  чан рякъ хъапIрайидариз улупури гъахьи саспи къанунарикан сакьюдарихъди учву таниш апIурача.

Мугьаммад Пайгъамбар Меккадай Ясрибдиз (Мединадиз) 662-йисуз Гьижра (куьч хьун) авурдалай кьулухъ, мусурманрин чIаварган кардик акатна. Мусурманрин чIаварган вацранди я, яни вацран фазайрихъ галаз алакъалудаказ гьисаб кьиле тухузва. Исламдин вацран чIаварган 12 вацракай ибарат я. Вацран фазайрихъ галаз алакъалу яз, гьар са варз 29, я туштIа 30 йикъакай ибарат я. ЧIаварганда авай варз, цIийи варз пайда хьайидалай кьулухъ, та къведай цIийи варз пайда жедалди кьиле физва.

Мусурман чIаваргандин 12 варз

Расулуллагь булай айтгъан: «Инсанлагъа кёмек этеген гишини Аллагь сират кёпюрде аякъларын беклешдирер». Дагъы да Пайхаммар булай эсгерген: «Аллагь Оьзюню къулуна ол оьзюню дин къардашларына кёмек этген чакъы кёмек этер».

Багъдадлизив хIерирули уили сай шейх Жунайд, сунелара бахъал марти ва къайгъичебти ученикуни лебси.

МухIаммад Идавсил (саллаллагьу аьлайгьи ва саллам) хIадисирттава жунма кIулли гьарца инсаннал цала оьрчIахлу ва кулпатрахлу Аллагьнал хьхьичI жаваб дуллалишиву. ХIакьинусса жагьилтуралгу ялувгу буссар жаваблувмий. Гьарцаннал хIарачат бувай цала оьрчIру хъуни буван цащара шайсса гьарзад ххуймур дуллай. Амма пикри буван аьркинни, жунма кIуллив миннан яла хъинмур ци дуссарив?

Рамазаналъул хиралъи

ТIадегIанав Аллагьас  Къуръаналда абулеб буго (магIна): «Ле, иман лъурал чагIи, нужеда тIадаблъун гьабун буго Аллагьас  кIал кквезе, нужеда цере рукIарал умматазе гьабун букIарабго гIадин, нуж мунагьаздаса цIунун хутIизелъун». («Бакъарат», 183).