Статьи на разных языках

Бу мәкаләдә мәрхүм филология фәннәре докторы hәм тарихчы Мәсгуд абый Гайнетдинов Зәйнулла ишан Рәсүли тормышы турында яза.

Революциягә кадәрге соңгы 45 елда татарлар арасында иң күренекле шәхесләрнең берсе Зәйнулла ишан булган дисәк, ялгышмабыз. Каләм тибрәткән, язган дүрт-биш китабы булган диләр. Әмма язганнары үз вакытыңда ук ишетелмәстән, күренмәстән диярлек калганнар. Шаулы шөһрәтен ул иҗтимагый хәрәкәттә үзенә бер юнәлеш тотуы белән һәм шәехлек-суфилык (ишанлыгы) белән казана.

Рамазан буго Аллагьасде ине бокьарав чи Аллагьас къабул гьавулеб моцI. Гьаб буго гIумруялъ жиндир кIарчанлъи ккарав чи, РахIманасул рагьдухъ кIутIулеб моцI. Щибаб сардилъ Аллагьас ахIулеб буго: «Вугищ мунагьал чуризе бокьарав чи, Дица гьесул мунагьал чуризе руго. Вугищ дугIа гьабулев чи, Дица гьесул дугIаялъе жаваб гьабизе буго. Вугищ Диде вуссине бокьарав чи, Дун гьесде вуссине вуго», - ян. Гьалдаса кIудияб рахIмат инсанасда дунял-ахираталда дандчIвазеги гьечIо. Гьаб давла босарав чиги вуго талихIав ва гьаб давлаялдаса махIрумлъарав вуго талихIкъарав.

Шиһабетдин Мәрҗанинең олпат шәхесе XIX гасырдагы ислам дөньясында тау түбәседәй калкып тора. Бу вакытта мөселманнарның җанлы фикере белән ургып торган чишмәләре кибеп корый кебек, элек чәчәк аткан һәм көчле ислам цивилизациясе үле Сахара чүлләренә охшап кала. Шушы рухый чүл өстендә схоластлар (схоластик рәвештә фикер йөртүчеләр) тырышлыгы белән барлыкка китерелгән “Заманы иҗтиһад монкарыйз (Иҗат заманы бетте)” тәгъбиренә (сүз әйләнмәсенә) кергән ахырзаманның эңгер-меңгерле рәшәсе тибрәнеп торган кебек була.

Dərbənd ılk, əvvəlkı, əzəlı görünüşünü bızım günlərə kımı qoruyub saxlaya bılmış azlıq təşkıl edən qədım şəhərlərdən bırısıdır. Dünyada bu qədər hücuma məruz qalmış, müxtəlıf ıxtılaflara səbəb olmuş və qanlı müharıbələr meydanına çevrılmış başqa belə şəhər tapmaq yəqın çox çətındır. İlk ıslamın bır çox xadımlərı və Mühəmməd e peyğəmbərın nəsıllərı öz faydalı və xeyırlı vəzıfəsını burada başlamışlar.

Мугьяммад Пайгъамбари  чан рякъ хъапIрайидариз улупури гъахьи саспи къанунарикан сакьюдарихъди учву таниш апIурача.

Мугьаммад Пайгъамбар Меккадай Ясрибдиз (Мединадиз) 662-йисуз Гьижра (куьч хьун) авурдалай кьулухъ, мусурманрин чIаварган кардик акатна. Мусурманрин чIаварган вацранди я, яни вацран фазайрихъ галаз алакъалудаказ гьисаб кьиле тухузва. Исламдин вацран чIаварган 12 вацракай ибарат я. Вацран фазайрихъ галаз алакъалу яз, гьар са варз 29, я туштIа 30 йикъакай ибарат я. ЧIаварганда авай варз, цIийи варз пайда хьайидалай кьулухъ, та къведай цIийи варз пайда жедалди кьиле физва.

Мусурман чIаваргандин 12 варз

Расулуллагь булай айтгъан: «Инсанлагъа кёмек этеген гишини Аллагь сират кёпюрде аякъларын беклешдирер». Дагъы да Пайхаммар булай эсгерген: «Аллагь Оьзюню къулуна ол оьзюню дин къардашларына кёмек этген чакъы кёмек этер».

Багъдадлизив хIерирули уили сай шейх Жунайд, сунелара бахъал марти ва къайгъичебти ученикуни лебси.

МухIаммад Идавсил (саллаллагьу аьлайгьи ва саллам) хIадисирттава жунма кIулли гьарца инсаннал цала оьрчIахлу ва кулпатрахлу Аллагьнал хьхьичI жаваб дуллалишиву. ХIакьинусса жагьилтуралгу ялувгу буссар жаваблувмий. Гьарцаннал хIарачат бувай цала оьрчIру хъуни буван цащара шайсса гьарзад ххуймур дуллай. Амма пикри буван аьркинни, жунма кIуллив миннан яла хъинмур ци дуссарив?

Рамазаналъул хиралъи

ТIадегIанав Аллагьас  Къуръаналда абулеб буго (магIна): «Ле, иман лъурал чагIи, нужеда тIадаблъун гьабун буго Аллагьас  кIал кквезе, нужеда цере рукIарал умматазе гьабун букIарабго гIадин, нуж мунагьаздаса цIунун хутIизелъун». («Бакъарат», 183).